Zoom
Kruisstraat, huizenrij van nr. 50 tot nr. 74 (foto 2009).
Kruisstraat
Deze straatnotitie beschrijft enkel het straatgedeelte op Elsene. Lees hier de beschrijving van het straatgedeelte op Brussel Uitbreiding Zuid.
Lichtjes gebogen straat van de Elsensesteenweg naar de Gewijdeboomstraat. Ze kruist de Elyzeese Veldenstraat en de Kloosterstraat. Op het einde vormt ze een kruispunt met de Gewijdeboomstraat, de Verlaatstraat en de Welgelegenstraat. Deze laatste verbindt haar met de Louizalaan.
Oorspronkelijk vormde de Kruisstraat samen de Viaductstraat één straat, die Hollestraat en Hoelstraat werd genoemd. Deze straat, uitkomend in de Gewijdeboomstraat, bestond sinds 1461. Onder het Franse bewind werd deze straat herdoopt in chemin du Foin [Hooiweg] – de Kruisstraat verlengd tot aan de Sint-Gillisbareel – en chemin de la Récolte [Oogstweg]– Viaductstraat (plannen van de Bouge, 1816 en 1823). Deze namen verwijzen naar de rol die deze weg speelde als verbinding tussen de voormalige boerderijen en de stad. Deze wegen doorkruisten destijds Elsene van oost naar west. Ze werden daarna opnieuw samengevoegd onder de naam Kruisstraet (plan VANDERMAELEN, 1837), om uiteindelijk in twee straten te worden verdeeld met de namen Kruisstraat en Viaductstraat.
Het rooilijnenplan van de Kruisstraat werd in een eerste fase goedgekeurd bij K.B. van 29.09.1838. Ze werd vervolgens opgenomen in het stedelijk wegennet bij collegebesluit van 06.06.1843, bekrachtigd door het K.B. van 23.09.1843.
Haar naam zou verwijzen naar het feit dat hier vroeger een processie langskwam met een votiefkruis, die vertrok ter hoogte van de Sint-Gillisbareel en langs de Gewijdeboom van Elsene passeerde.
De straat werd van 1840 tot 1900 bebouwd. Er verschenen meerdere huizenrijen in neoclassicistischeArchitectuurstroming (vanaf eind 18e eeuw tot ca. 1914) met voorliefde voor orde en symmetrie, gekenmerkt door bepleisterde en wit beschilderde lijstgevels die het stadsbeeld uniformiseren. Verhoudingen en vormentaal van deze stroming evolueren met de tijd. stijl. Deze huizen van het midden van de 19e eeuw werden helaas sterk verbouwd. Niettemin zijn hun ritme en proporties nog terug te vinden in de huizenrij gevormd door de nr. 46 tot 74 waarvan de gevels van de nr. 46, 48 en 68 tot 74 met brikettenBaksteenvormige tegel die op het reeds bestaande gevelvlak wordt aangebracht ter imitatie van een bakstenen gevel. werden bekleed. De nr. 19 en 21 (1867) op de hoeken met de Elyseeze Veldenstraat, getuigen eveneens nog van het voormalige aspect van de straat.
Enkele vrij gebleven percelen werden tussen 1895 en 1898 bebouwd met burgerwoningen in eclectischeVeel voorkomende stijl (ca. 1850-1914) die inspiratie put uit verschillende architectuurstijlen uit het verleden. Komt door de combinatie van enerzijds verschillende stijlelementen en anderzijds nieuwe technieken en materialen tot een unieke eigentijdse creatie. stijl (zie nr. 9 tot 15).
Op de hoek met de Gewijdeboomstraat staat nog een gedeelte van de gevel van het klooster van de Sœurs de Notre-Dame, dat thans is opgeslokt door het aanpalende appartementsgebouw (zie Gewijdeboomstraat nr. 120).
Ter hoogte van de nr. 27-29 bevond zich vroeger een carré van kleine arbeidershuizen via een steeg bereikbare binnenplaats, waarvan slechts een toegangsdeur is bewaard gebleven (rechterdeur van nr. 27-29). In het aanpalende perceel, ter hoogte van de nr. 23 en 25, bevond zich een jachthagelfabriek die thans is verdwenen (plan POPP, 1860).
Talrijke huizen werden gesloopt om plaats te maken voor het Athénée royal Madeleine Jacquemotte (zie nr. 40), een basisschool en appartements- of kantoorgebouwen.
Oorspronkelijk vormde de Kruisstraat samen de Viaductstraat één straat, die Hollestraat en Hoelstraat werd genoemd. Deze straat, uitkomend in de Gewijdeboomstraat, bestond sinds 1461. Onder het Franse bewind werd deze straat herdoopt in chemin du Foin [Hooiweg] – de Kruisstraat verlengd tot aan de Sint-Gillisbareel – en chemin de la Récolte [Oogstweg]– Viaductstraat (plannen van de Bouge, 1816 en 1823). Deze namen verwijzen naar de rol die deze weg speelde als verbinding tussen de voormalige boerderijen en de stad. Deze wegen doorkruisten destijds Elsene van oost naar west. Ze werden daarna opnieuw samengevoegd onder de naam Kruisstraet (plan VANDERMAELEN, 1837), om uiteindelijk in twee straten te worden verdeeld met de namen Kruisstraat en Viaductstraat.
Het rooilijnenplan van de Kruisstraat werd in een eerste fase goedgekeurd bij K.B. van 29.09.1838. Ze werd vervolgens opgenomen in het stedelijk wegennet bij collegebesluit van 06.06.1843, bekrachtigd door het K.B. van 23.09.1843.
Haar naam zou verwijzen naar het feit dat hier vroeger een processie langskwam met een votiefkruis, die vertrok ter hoogte van de Sint-Gillisbareel en langs de Gewijdeboom van Elsene passeerde.
De straat werd van 1840 tot 1900 bebouwd. Er verschenen meerdere huizenrijen in neoclassicistischeArchitectuurstroming (vanaf eind 18e eeuw tot ca. 1914) met voorliefde voor orde en symmetrie, gekenmerkt door bepleisterde en wit beschilderde lijstgevels die het stadsbeeld uniformiseren. Verhoudingen en vormentaal van deze stroming evolueren met de tijd. stijl. Deze huizen van het midden van de 19e eeuw werden helaas sterk verbouwd. Niettemin zijn hun ritme en proporties nog terug te vinden in de huizenrij gevormd door de nr. 46 tot 74 waarvan de gevels van de nr. 46, 48 en 68 tot 74 met brikettenBaksteenvormige tegel die op het reeds bestaande gevelvlak wordt aangebracht ter imitatie van een bakstenen gevel. werden bekleed. De nr. 19 en 21 (1867) op de hoeken met de Elyseeze Veldenstraat, getuigen eveneens nog van het voormalige aspect van de straat.
Enkele vrij gebleven percelen werden tussen 1895 en 1898 bebouwd met burgerwoningen in eclectischeVeel voorkomende stijl (ca. 1850-1914) die inspiratie put uit verschillende architectuurstijlen uit het verleden. Komt door de combinatie van enerzijds verschillende stijlelementen en anderzijds nieuwe technieken en materialen tot een unieke eigentijdse creatie. stijl (zie nr. 9 tot 15).
Op de hoek met de Gewijdeboomstraat staat nog een gedeelte van de gevel van het klooster van de Sœurs de Notre-Dame, dat thans is opgeslokt door het aanpalende appartementsgebouw (zie Gewijdeboomstraat nr. 120).
Ter hoogte van de nr. 27-29 bevond zich vroeger een carré van kleine arbeidershuizen via een steeg bereikbare binnenplaats, waarvan slechts een toegangsdeur is bewaard gebleven (rechterdeur van nr. 27-29). In het aanpalende perceel, ter hoogte van de nr. 23 en 25, bevond zich een jachthagelfabriek die thans is verdwenen (plan POPP, 1860).
Talrijke huizen werden gesloopt om plaats te maken voor het Athénée royal Madeleine Jacquemotte (zie nr. 40), een basisschool en appartements- of kantoorgebouwen.
Archieven
GAE/DS 21: 84-21; 27-29: 84-27-29.
GAE/OW Historique des rues (1925).
GAE/OW 84.
Publicaties en studies
BOVY, Ph., Vers l'Ermitage, Commune d'Ixelles, Brussel, 2002 (À la découverte de l'histoire d'Ixelles, 9), p.17.
GONTHIER, A., Histoire d'Ixelles, Le Folklore Brabançon, Impr. De Smedt, Brussel, 1960, p.115.
GUILLAUME, A., MEGANCK, M., et al., Atlas du sous-sol archéologique de la Région de Bruxelles:15 Ixelles, Brussel, 2005, p.118.
Inventaire visuel de l'architecture industrielle à Bruxelles – Ixelles, AAM, Brussel, 1980-1982, fiche nr. 147.
Ixelles, Ensembles urbanistiques et architecturaux remarquables, ERU, Brussel, 1990, pp.71-74.
LE ROY, P., Monographie de la commune d'Ixelles, Imprimerie Générale, Brussel, 1885, pp.197-198.
Kaarten / plannen
VAN DEVENTER, J., Plan d'ensemble de Bruxelles et environs, 1550-1554.
HARREWIJN, Plan de la Ville de Bruxelles avec les attaques par l'armée de France sous les ordres de S.A.E. de Bavière, Koninklijke Bibliotheek, Kaarten en Plannen, XXXI Brussel, IV 10.240, 1708.
DE BOUGE, Plan topographique de la Ville de Bruxelles et de ses faubourgs, publié pour 1816, Brussel, 1816.
DE BOUGE, Plan topographique de la Ville de Bruxelles et de ses faubourgs, publié pour 1823, Brussel, 1823.
VANDERMAELEN, Ph., Atlas cadastral du Royaume de Belgique–Province du Brabant. Plan parcellaire de la commune d'Ixelles 1836, Brussel 1837.
Atlas des communications vicinales de la commune d'Ixelles, 1848 (gemeentearchief Elsene).
POPP, P. C., Atlas cadastral de Belgique, Plan parcellaire de la commune d'Ixelles avec les mutations, Brussel, 1860.
Afkortingen | Onderzoek en redactie : 2007-2009.
