Brussels Hoofdstedelijk Gewest
inventaris van het bouwkundig erfgoed
Inventaris
Inleidingen
Kaart
Glossarium
Links
info
ATexte taille S ATexte taille M ATexte taille L | FR
Van tot


Contact - Wettelijke melding - © Monumenten & Landschappen - Credits
John Waterloo Wilsonstraat, zicht op het eerste straatgedeelte aan pare kant in de richting van de Leuvensesteenweg (foto 2007).John Waterloo Wilsonstraat, zicht op (...)John Waterloo Wilsonstraat, zicht op het eerste straatgedeelte aan onpare kant in de richting van de Leuvensesteenweg (foto 2007).John Waterloo Wilsonstraat, zicht op (...)De spoorlijn in 1881, voor ze onder de Clovislaan werd gelegd, detail van het plan Bruxelles et ses environs, in 1881 opgesteld door het Institut cartographique militaire, © Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel, Kaarten en Plannen.De spoorlijn in 1881, voor ze onder de (...)De pas aangelegde Wilsonstraat in 1894, op het tracé van de voormalige spoorlijn die nu onder de Clovislaan doorloopt, detail van het plan Bruxelles et ses environs, opgesteld door het Institut cartographique militaire, SAB/OW 16767.De pas aangelegde Wilsonstraat in 1894, (...)John Waterloo Wilsonstraat 1, ontworpen door architect Henri Van Massenhove, 1896. Detail van de hoektravee (foto 2006).John Waterloo Wilsonstraat 1, ontworpen (...)John Waterloo Wilsonstraat 10, ontworpen door architect Gaspard Devalck, 1901 (foto 2007).John Waterloo Wilsonstraat 10, (...)Grevelingenstraat 23 tot 31, op de hoek met de John Waterloo Wilsonstraat, een van de gehelen in 1902 ontworpen door dezelfde persoon voor een zekere Bogaers, opstanden, SAB/OW 25043 (1902).Grevelingenstraat 23 tot 31, op de hoek (...)John Waterloo Wilsonstraat 21 en 19, school en sportcentrum Ten Nude (foto 2008).John Waterloo Wilsonstraat 21 en 19, (...)John Waterloo Wilsonstraat met op de voorgrond de Cercle Saint-Josse (Verzameling Dexia Bank, s.d).John Waterloo Wilsonstraat met op de (...)John Waterloo Wilsonstraat 19-21, oorspronkelijke opstand van de Cercle Saint-Josse, SAB/OW 25014 (1891).John Waterloo Wilsonstraat 19-21, (...)John Waterloo Wilsonstraat 21, opstand van het bijgebouw van de Cercle Saint-Josse, SAB/OW 25022 (1902).John Waterloo Wilsonstraat 21, opstand (...)John Waterloo Wilsonstraat 17 tot 21 en Kardinaalsstraat 28 tot 32, overzichtsplan van het voormalige scholencomplex en parochiehuis, met in het rood de vleugel op pilotis van 1967, SAB/OW 77463 (1967).John Waterloo Wilsonstraat 17 tot 21 en (...)Kardinaalsstraat 28-32, Ecole du Sacré-Coeur (foto 2008).Kardinaalsstraat 28-32, Ecole du (...)
Zoom : John Waterloo Wilsonstraat, zicht op het eerste straatgedeelte aan pare kant in de richting van de Leuvensesteenweg (foto 2007). Zoom
John Waterloo Wilsonstraat, zicht op het eerste straatgedeelte aan pare kant in de richting van de Leuvensesteenweg (foto 2007).
Brussel Uitbreiding Oost

John Waterloo Wilsonstraat

PDF - versiePDF - versieLigging tonenLigging tonenVerzenden per e-mailVerzenden per e-mail


Bekijk de weerhouden gebouwen

Van Leuvensesteenweg naar Eburonenstraat. In het midden doorkruist door Grevelingenstraat.

De straat volgt het oude tracé van de ringspoorlijn die de wijk doorkruist tussen de Leuvensesteenweg en de Wetstraat. In tegenstelling tot de meeste straten van de Noord-Oostwijk, is de straat niet voorzien op het rooilijnenplan dat architect Gédéon Bordiau in 1875 ontwierp. Het was inderdaad oorspronkelijk de bedoeling dat de spoorlijn tussen de Leuvensesteenweg en de Ambiorixsquare, waar zij ondergronds zou gaan, behouden bleef zoals zij was.

De spoorlijn in 1881, voor ze onder de Clovislaan werd gelegd, detail van het plan Bruxelles et ses environs, in 1881 opgesteld door het Institut cartographique militaire (© Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel, Kaarten en Plannen).

Begin jaren 1880 echter, toen de aanleg van de Noord-Oostwijk volop aan de gang was, vroegen de gemeenten Sint-Joost-ten-Node en Schaarbeek dat de spoorlijn naar het oosten zou worden verplaatst (Bulletin communal…, 1881, t.II, pp. 379-381). Op het grondgebied van Brussel bood deze wijziging de mogelijkheid om de spoorlijn onder de Clovislaan te leggen. De werken werden midden jaren 1880 uitgevoerd. Op het voormalige tracé van de spoorlijn, terrein dat in 1888 door de staat aan Brussel werd afgestaan (SAB/OW 25014), werd dan de Wilsonstraat aangelegd. Haar tracé werd goedgekeurd bij collegebesluit van 06.04.1891 (Bulletin communal…, 1891, t. I, p. 480).

De pas aangelegde Wilsonstraat in 1894, op het tracé van de voormalige spoorlijn die nu onder de Clovislaan doorloopt, detail van het plan Bruxelles et ses environs, opgesteld door het Institut cartographique militaire, SAB/OW 16767.

Bij college besluit van de Stad Brussel van 12.05.1891 kreeg ze de naam Wilsonstraat. Deze naam werd op 07.02.1919 veranderd in John Waterloo Wilson, refererend aan een Brits mecenas die in zijn testament van 14.04.1881 een belangrijke verzameling schilderijen aan de Stad legateerde. Met dit legaat kon het gemeentemuseum van Brussel in het Broodhuis worden ingericht.

De meeste huizen werden gebouwd tussen 1896 et 1904 in eclectischeVeel voorkomende stijl (ca. 1850-1914) die inspiratie put uit verschillende architectuurstijlen uit het verleden. Komt door de combinatie van enerzijds verschillende stijlelementen en anderzijds nieuwe technieken en materialen tot een unieke eigentijdse creatie. stijl. De straat telt bovendien een huis met art-nouveauelementen ontworpen door architect Antoine Aulbur (zie nr. 42). Op nr. 4 tot 8 bevindt zich een geheel van huizen ontworpen door architect Henri Van Massenhove, dat thans is gewijzigd (zie nr. 4).

De nr. 11 en 15-17 aan het begin van de straat, hadden elk een achterhuis met atelier (zie deze nr.), net als nr. 10. Dit laatste werd in 1901 ontworpen door architect Gaspard Devalck. Het heeft een gevel in lichte baksteen met balkons met gebeeldhouwde stenen postamenten1. Rechthoekig voetstuk van een standbeeld; - 2. Balkvormige stenen bekroning; - 3. Stenen zijstukken van een balkonborstwering. in geometrische art nouveauInternationale beweging (1893 - ca. 1914) als reactie op de ‘neo’-stijlen, maar met sterk lokale verschillen. In België kent de stijl twee stromingen, namelijk de florale art nouveau met Victor Horta als boegbeeld en anderzijds de geometrische art nouveau beïnvloed door Paul Hankar of de Wiener Secession.. Het is thans helaas verhoogd en het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  werd vervangen.

John Waterloo Wilsonstraat 10, ontworpen door architect Gaspard Devalck, 1901 (foto 2007).

Nr. 84 en 86 vormen een geheel van twee analoge huizen, dat oorspronkelijk identiek was aan de nr. 5 en 7 van de Clovislaan. Deze vier huizen werden ontworpen door architect Édouard Elle.

Op het kuispunt van de John Waterloo Wilsonstraat en de Grevelingenstraat zijn drie van de vier hoeken bebouwd met huizen met een handelsruimte op de benedenverdieping. Ze werden in 1902 ontworpen door dezelfde architect voor een zekere Bogaers. Vier gelijkaardige gehelen werden voor dezelfde opdrachtgever gebouwd in de Grevelingenstraat 3 tot 9 en de Eburonenstraat 34-36 in de Grevelingenstraat 62 tot 66 en de Clovislaan 43, in de Eburonenstraat 10 tot 18 en op de Leuvensesteenweg nr. 310-314 en Paviastraat 121.

Grevelingenstraat 23 tot 31, op de hoek met de John Waterloo Wilsonstraat, een van de gehelen in 1902 ontworpen door dezelfde persoon voor een zekere Bogaers, <a href='index.php?theme=&definition=183&section=glossary' class='info'>opstanden<span>Bouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur.</span></a>, SAB/OW 25043 (1902).

Op de vierde hoek van het kruispunt bevindt zich een vleugel van het Complexe scolaire des Éburons, met hoofdingang in de Eburonenstraat (zie nr. 46-50 van deze straat). De schoolgebouwen beslaan het grootste deel van het tweede straatgedeelte aan onpare kant van de John Waterloo Wilsonstraat. Dan volgen achtergevels van huizen met voorgevel in de Eburonenstraat en op de hoek een elegant huis van de metselaar-aannemer François Sanders (zie Eburonenstraat nr. 62 tot 66).

Op het nr. 16-24 bevindt zich een van de gebouwen van het kinderdagverblijf van de diensten van de Europese Gemeenschap, dat in 1988 werd ontworpen door het bureau M & C Marijnissen et associés. Het werd gebouwd op een groot doorlopend  perceel en bestaat verder uit een tweede, groter gebouw op de Clovislaan nr. 75-79 (zie Clovislaan). Het gebouw in de Wilsonstraat vervangt twee huizen in eclectischeVeel voorkomende stijl (ca. 1850-1914) die inspiratie put uit verschillende architectuurstijlen uit het verleden. Komt door de combinatie van enerzijds verschillende stijlelementen en anderzijds nieuwe technieken en materialen tot een unieke eigentijdse creatie. stijl, dat in 1902 door architect Émile Dewé werd ontworpen als geheel met nr. 14 (zie dit nr.)

John Waterloo Wilsonstraat met op de voorgrond de Cercle Saint-Josse (Verzameling Dexia Bank, s.d).

Op nr. 19 ontwierp architect Jules Denis in 1891 in opdracht van pastoor d'Hane de Steenhuyse een gebouw waarin de lokalen werden ondergebracht van de arbeidersvereniging Le Cercle Saint-Josse.

John Waterloo Wilsonstraat 19-21, oorspronkelijke <a href='index.php?theme=&definition=183&section=glossary' class='info'>opstand<span>Bouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur.</span></a> van de Cercle Saint-Josse, SAB/OW 25014 (1891).

Het gebouw heeft een mooie gevel met elementen in neo-Vlaamse renaissanceVlaams renaissance (vanaf 16e eeuw). Stijl die elementen uit de Italiaanse renaissance toepast op de traditionele bak- en zandsteenstijl. De neo-Vlaamse renaissance (ca 1860-1914) grijpt vanuit een nationalistische tendens terug naar de Vlaamse renaissance en haar specifieke ornamentiek. De stijl kenmerkt zich door een polychroom materiaalgebruik en een volumespel d.m.v. erkers, torentjes, trapgevels, enz.. Het heeft vier brede traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) waarvan de laterale bekroond worden met een topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt.. In het gebouw bevindt zich een grote zaal met podium, een café en een zaal voor de jeugdbeweging. Het terrein van de kring loopt verder in een lang pand uitgevend op de Kardinaalsstraat, ter hoogte van het huidige nr. 32.

John Waterloo Wilsonstraat 21, <a href='index.php?theme=&definition=183&section=glossary' class='info'>opstand<span>Bouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur.</span></a> van het bijgebouw van de Cercle Saint-Josse, SAB/OW 25022 (1902).

In 1902 gaf de arbeidersvereniging de opdracht voor een bijgebouw op 21, met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en muuropeningen onder I-balkIJzeren latei met I-profiel.. Achteraan werd daar een lang volume met klaslokalen tegenaan gebouwd.

Rond 1931 werd het geheel Ecole de Saint-Josse et du Sacré-Cœur genoemd. In 1961 wijzigde de vzw Œuvres paroissiales du Doyenné de Bruxelles Centre, die eigendom was van de gebouwen, de benedenverdieping van nr. 19 en liet een centrale inkompartij aanbrengen (architecten Paul en Stéphane Dhaeyer). Het gebouw deed toen dienst als feestzaal en de achterkant van nr. 21 als klaslokalen.

Nr. 15-17 (zie deze nr.) dat in 1902 voor een fabrikant en handelaar in metaaldraad werd gebouwd, was toen eveneens eigendom van de vzw. De koetspoort van dit huis leidt naar het voormalige atelier op een perceel achter de nr. 9 tot 13. Laatstgenoemde werd, misschien tijdens het interbellum, grondig verbouwd in modernistischeInternationale stijl (vanaf ca. 1920) waarbij het functionele primeert op de vorm. Wordt gekenmerkt door een rationeel grondplan, eenvoudige geometrische vormen, platte daken en het gebruik van moderne materialen zoals gewapend beton. stijl en ingericht als kleuterschool. De nr. 28 tot 34 in de Kardinaalsstraat maakten eveneens deel uit van dit complex. De nr. 32 en 34 werden in 1966 gesloopt en vervangen door een omheiningmuur.

In 1967 liet dezelfde vzw een vleugel met vier klaslokalen op pilotis bouwen (architecten Paul en Stéphane Dhaeyer), in het verlengde van nr. 19 in de Kardinaalsstraat.

John Waterloo Wilsonstraat 17 tot 21 en Kardinaalsstraat 28 tot 32, overzichtsplan van het voormalige scholencomplex en parochiehuis, met in het rood de vleugel op pilotis van 1967, SAB/OW 77463 (1967).

In de jaren 1970 en 1980 werden de nr. 19 en 21 meerdere keren verbouwd, en doen respectievelijk dienst als ontmoetingscentrum en Nederlandstalige school. Ze kregen allebei de naam Ten Nude, die refereert aan de voormalige Cercle Saint-Josse: Nude is de naam van het middeleeuwse gehucht dat aan de basis lag van de ontwikkeling van het gehucht Sint-Joost-ten-Node. Nr. 17 tot 21 werden in 2006-2007 volledig gerenoveerd. Nr. 19 is thans een sportzaal.

Kardinaalsstraat 28-32, Ecole du Sacré-Coeur (foto 2008).

Aan de kant van de Kardinaalsstraat bevindt zich op nr. 32 een vleugel van 1991 (architecten Da Vinci en Gildo Gorza) met klaslokalen van de Franstalige kleuterschool en lagere school van de Sacré-Cœur. Deze instelling bewoont tevens nr. 28 van de straat, de vleugel op pilotis van 1967 en de vleugel die voordien een bijgebouw was van nr. 17.

Archieven
SAB/OW 25014 (1891); 10: 25031 (1901); 16-24: 25034 (1902), 91953 (1988), 105733 (1993); 19, 21 en Kardinaalsstraat 28-32: 25014 (1891), 25022 (1898-1902), 36848 (1931), 72641 (1961), 79902 (1966), 77463 (1967), 86268 (1974), 105480 (1981-1992), 93814 (1983), 94512 (1990); 35 en Grevelingenstraat 32 tot 36a: 25028 (1902); 44-46 en Grevelingenstraat 40, 42: 25041 (1902); Grevelingenstraat 23, 25-27 en 29-31: 25043 (1902); 84, 86 en Clovislaan 5, 7: 25384 (1895).
SAB/Bulletin communal de Bruxelles, 1881, t. II, pp. 379-381; 1891, D.O., p. 46; 1891, t. I, p. 480.
SAB/Repertorium van de straatnamen.

Publicaties en studies
BERNAERTS, A., KERVYN DE MARCKE TEN DRIESSCHE, R., Les noms de rues à Bruxelles, éd. De Visscher, Brussel, 1951, p. 11.
Top
Afkortingen | Onderzoek en redactie : 2006-2008.
PaviastraatPaviastraatFranklinstraatFranklinstraatEburonenstraatEburonenstraatEedgenotenstraatEedgenotenstraatBordiaustraatBordiaustraatMichel AngelolaanMichel AngelolaanMurillostraatMurillostraatGrevelingenstraatGrevelingenstraatClovislaanClovislaanWillem de ZwijgerstraatWillem de ZwijgerstraatKarel de GrotelaanKarel de GrotelaanNewtonstraatNewtonstraatJohn Waterloo Wilsonstraat 4John Waterloo Wilsonstraat 4John Waterloo Wilsonstraat 7John Waterloo Wilsonstraat 7John Waterloo Wilsonstraat 11, 13John Waterloo Wilsonstraat 11, 13John Waterloo Wilsonstraat 14John Waterloo Wilsonstraat 14John Waterloo Wilsonstraat 15-17John Waterloo Wilsonstraat 15-17John Waterloo Wilsonstraat 24John Waterloo Wilsonstraat 24John Waterloo Wilsonstraat 31John Waterloo Wilsonstraat 31John Waterloo Wilsonstraat 32, 34John Waterloo Wilsonstraat 32, 34John Waterloo Wilsonstraat 33John Waterloo Wilsonstraat 33John Waterloo Wilsonstraat 36, 38John Waterloo Wilsonstraat 36, 38John Waterloo Wilsonstraat 42John Waterloo Wilsonstraat 42John Waterloo Wilsonstraat 48John Waterloo Wilsonstraat 48John Waterloo Wilsonstraat 52John Waterloo Wilsonstraat 52John Waterloo Wilsonstraat 62John Waterloo Wilsonstraat 62John Waterloo Wilsonstraat 68John Waterloo Wilsonstraat 68John Waterloo Wilsonstraat 72, 74John Waterloo Wilsonstraat 72, 74John Waterloo Wilsonstraat 76, 78John Waterloo Wilsonstraat 76, 78John Waterloo Wilsonstraat 80John Waterloo Wilsonstraat 80VeronesestraatVeronesestraatStandaardstraatStandaardstraatArchimedesstraatArchimedesstraatPatriottenstraatPatriottenstraatGeuzenpleinGeuzenplein